Lonely Travelkar
खांदेरी
खांदेरी
माणूस बऱ्याच वेळेला ज्या आंतरीक उर्मीने गोष्टी करायला घेतो, त्यातच हा प्रकार मोडतो. माणूस सामाजिक प्राणी आहे वगैरे सगळं असलं तरी, "एकट्याने" प्रवास करण्याच्या थ्रील पासून तो स्वःताला वंचित ठेऊ शकला नाहीये. या आंतरिक उर्मीच्या जोरावर मानवाने बऱ्याच गोष्टी केल्या, आणि करत राहील. बरीच उदाहरण देता येतील, पूर्वीच्या काळी क्षितिजच boundary मानली जायची, "त्यापल्याड काय?" हा प्रश्न नेहमीच भंडावणारा होता. आता हा प्रश्न एवढा मोठा झालाय की "आपण या विश्वात एकटेच आहोत का?" हे शोधतोय. तर, माणसाला नेहमीच एकटेपणाबद्दल एक सुप्त आकर्षण आणि भीती दोन्ही वाटत आलं आहे. Martian movies च उदाहरण घ्या ना. असो, मी काही उद्दात गोष्टींसाठी वैगेरे फिरतो असं मुळीच नाही, कोलाहला पासून दूर जावसं वाटत किंव्हा If I want to put as my one of the friends said it would be: "अंजानी राहो पे, सत्य की खोज मे". पण एक आहे! एकटा प्रवास खूप काही देऊन जातो. मुंबैकराचा एकटा लोकल प्रवास यात कौंट होतं नाही.
नमनाला घडा भर तेल झालय. आता मुद्द्याला हात घालतो. गेले काही दिवस मनात खांदेरी-उंदेरी घोळत होते, म्हंटल यावेळी स्वारी करूच. याआधी ३ वर्षांपूर्वी औरंगाबाद असच फिरून झाल होतं, त्या वेळच्या बऱ्याच आठवणी आजही ताज्या आहेत. सांगेन कधी तरी त्यापण. एक दिवस आधी ठरलं उद्या खांदेरी उंदेरी, रात्री backpack तयार केली, आणि घरात announce केलं.
हे किल्ले थळच्या किनाऱ्यापासून जवळ आहेत. या बेटांची पाहणी जवळपास ३००० शिवसैनिकांनी (शिवसेना नव्हे) नोव्हेंबर १६७० साली केली. पुढे ८ वर्षांनी महाराजांनी खांदेरीचा पाया घातला. आणि सुरु झाली एक झुंज, किल्ला बांधकाम रोकण्याचे सारे प्रयत्न इंग्रज आणि सिद्दीने केले. हा एकमेव किल्ला असा आहे की तो भर जलयुद्धात बांधला गेला आणि बांधता-बांधता लढवला गेला. दिवस-रात्रीच्या वाऱ्याची सखोल माहिती, भरती-ओहोटी प्रमाणे काटेकोर नियोजन, निधडी छाती आणि मनगटी जोरावर १९७८ ते १९७९ मध्ये ३ लढाया जिंकल्या आणि ब्रिटिशाना गुढघ्यावर आणलं. त्याचं झालं असं की पोर्तुगीज कन्येशी झालेल्या विवाहामध्ये ब्रिटिशाना मुंबई बेटे आंदण म्हणून मिळाली होती, आणि त्यांनी आसपास ची सगळीच जमीन मिळाली असा गोड गैरसमज करून घेतला. हे म्हणजे एकाच घर दुसऱ्याने तिसऱ्याला परस्पर विकाण्यासारख आहे. आरमारच्या दृष्टीने खांदेरी ठिकाण अतिशय मोक्याच होतं. मुंबई पासून जवळ म्हणजे ब्रिटिशाना डोकेदुखी आणि स्वराज्यासाठी first line of defense in naval war. या नंतर कोलाबा किल्ला, जंजिरा करत करत तळकोकणात सिंधुदुर्ग जो पोर्तुगीजांना शह होता. This fortified the bay of "Swaraj" like a "String of Pearls". या strategy ची सुरवात स्वराज रक्षणासाठी त्याकाळी सुरु झाली, आणि हाच फास आता चीन आपल्या भोवती टाकत होता, भारत भूमीचं सुदैव म्हणा किंव्हा लवकर आलेल शहाणापण म्हणा, हा फास तोडायची यशस्वी सुरवात आपण केली.
या जलदुर्ग वर जाण्यासाठी थळला बसने नाही तर जलमार्गाने पोहचता येत. तेथून मात्र होडीच करावी लागते. मुंबई-मांडवा समुद्रमार्गे प्रवास मग थळ नाक्याला उतरून थळ बंदरावर पोचण्याचा प्लान होता. जास्तीत जास्त ४ तास लागतील असा हिशोब होता पण "प्लान के मुताबिक" सगळ झालंय अस फार कमी वेळेला होतं. त्याचं झालं अस की सकाळी Gate of India ला पोहचलो (हल्ली मला हा भाग अजिबात आवडत नाही, काही असांगेबल कारण आहेत). १ तास लाईनीत तिष्ठत राहिल्यावर १ तास नंतरच तिकीट मिळालं. मालदारच्या बोटीत प्रवास सुरु झाला आणि सोबतीला असंख्य समुद्री पक्षी (Sea Gulls). त्यांच्या पोटापाण्याचा प्रश्न प्रवासी मंडळीनी सोडवला. कुरकुरे, चिप्स, ब्रेड यांच्या चवीला चांगलेच चाटवले होते, प्रवासी नाही पक्षी.
वाटेत निरनिराळी जहाज, बोटी आणि हो एक रिग लागली. तेवढ्यात कोणी विद्वानाने आपल्या किरकिऱ्या मुलाला ते बोट स्टेशन आहे म्हणून सांगितलं.
 |
| कुरकुरे |
 |
| लंगडा त्यागी |
आजूबाजूच्या कोलाहलातून माझ्या कानावर अस काहीसं पडलं "अग ऐकलस का ! मांडव्याला उतरून बससाठी लाईन पटकन लावावी लागेल", हम्म एक नवीन माहिती कळली. लगेच ती पुढे प्रत्यक्षात आणली आणि विंडो सीट पकडली. "अहो" आणि "अग" ला मात्र पुढच्या बस साठी थांबाव लागलं.
थळ नाक्याला उतरून बंदरापर्यंत रिक्क्षा केली. आणि कळलं की माझी खांदेरीला जाणारी बोट चुकालीये. घरातन बाहेर पडल्यावर मला एका गोष्टीची भीती असते, गाडी-घोडे चुकल्यामुळे, एवढ्या दूर येऊन प्लानचा फियास्को होण्याची. पण त्या ठिकाणी अडकून राहण्याची भीती मला कधीच वाटली नाही (हम्म !!! Strange!!!). बंदरावर सुस्तीच होती, मासे एका बाजूला वाळत पडले होते. तेवढ्यात २-४ किंगफिशर कर्कश ओरडत गेले. बाकी सगळं सामसूम होतं. "खांदेरीला जायला पुढची बोट कधी आहे?" मी विचारलं, "किती जण आहात?" एक वृद्ध नावाड्याने प्रश्नास प्रश्न केला. मी पण मागे-पुढे वळून बघितलं, मी तर एकटाच होतो म्हंटल "एकटाच". " एकट्यासाठी होडी?" नकारार्थी मान हलवली, "कुठून आलात?", अतिशय निरर्थक प्रश्न, कुठूनीही का असो, होडी तर नाहीच्चे ना. मी पण निराशाने उत्तर दिलं कल्याण. "हम्म" म्हातारा डोलावला "अस्स कर, थोडा वेळ थांब. माझ्या होडीतून माल घेऊन जायचय खांदेरी वर, १५ मिनटानी निघु". मी पण खुशीत, होडीत जाऊन बसलो. १५ ची चांगली ४० मिनिटे झाली, तरी चिन्ह दिसेनात. थोडा वेळ गप्पा मारल्या, तेवढ्यात बाजूच्या बोटीवर ढीगचीक ढीगचाक आवाज यायला लागले. तशी म्हातारबाबा करवादले "ही पोरं व्यसनं करतात, अपल्यालबा एक व्यसन नाही, वय ७५, अजून मजबूत है" अस म्हणत तोंडातली विडी फेकली आणि शांतपणे नवीन शिलगावली. सफेद (?) रंगाची पैरण, गूढघ्यावर येऊ पाहणार धोतरं, कपाळावर वारकरी गंध आणि तोंडात अतिशय ऐटीत ठेवलेली तिरकी विडी (Typically showing his Swag). तेवढ्यात सामानाचा ट्रक आला. पोरे लोकांनी सामान लादायला सुरवात केली. सगळा माल लादून झाल्यावर लक्षात आलं की जेवणाचे डबे आणि पाणी मागेच राहिलंय. झालं २ जण माघारी फिरले, तेवढ्यात बाबा गायब झाले. मला तिन्ही सांज दिसायला लागली डोळ्यापुढे काय कराव कळेना. बाबांच्या होडीचा क्लीनर बरोबर होता, त्याच्याशी बोलून काही मिळतंय का बघू लागलो. त्याची उत्तर काही कळेनात, तेवढ्यात बाजूच्या घरातन आवाज आला "त्यो ठार भैरा हाई". थोडा वेळ त्याचे इशारे समजण्यात गेले तेवढ्यावरन एवढंच कळल की म्हातारबा पण डब्बा आणायला गेलेत. बारा वाजत आले होते, पण १५ मिनट काही संपेनात. गावाकडचा अनुभव पहिला नसल्याने, १५ मिनट मी मनात पाऊण तास म्हणूनच पकडले होते. फावल्यावेळात आसपास काम करत असलेल्या मावश्यां-काकूंना काही फिश डिशेस कशा करतात विचारल, "मांदेली कशी करतात" विचारलं, मांदेली वरच एवढं प्रेम बघून, एक मावशी मांदेली देऊ करत होती, "घे र, एवढी पडलीये इथ" एका माश्यांच्या राशीकडे बोट दाखवत म्हणाली. मी मासे खात नाही ऐकून प्रश्नार्थक नजरने बघितल,इतक्यात म्हातारबा दोघांना घेऊन आले, मी पण निरोप घेतला आणि एकदाची होडी सुटली.
थळ नाक्याला उतरून बंदरापर्यंत रिक्क्षा केली. आणि कळलं की माझी खांदेरीला जाणारी बोट चुकालीये. घरातन बाहेर पडल्यावर मला एका गोष्टीची भीती असते, गाडी-घोडे चुकल्यामुळे, एवढ्या दूर येऊन प्लानचा फियास्को होण्याची. पण त्या ठिकाणी अडकून राहण्याची भीती मला कधीच वाटली नाही (हम्म !!! Strange!!!). बंदरावर सुस्तीच होती, मासे एका बाजूला वाळत पडले होते. तेवढ्यात २-४ किंगफिशर कर्कश ओरडत गेले. बाकी सगळं सामसूम होतं. "खांदेरीला जायला पुढची बोट कधी आहे?" मी विचारलं, "किती जण आहात?" एक वृद्ध नावाड्याने प्रश्नास प्रश्न केला. मी पण मागे-पुढे वळून बघितलं, मी तर एकटाच होतो म्हंटल "एकटाच". " एकट्यासाठी होडी?" नकारार्थी मान हलवली, "कुठून आलात?", अतिशय निरर्थक प्रश्न, कुठूनीही का असो, होडी तर नाहीच्चे ना. मी पण निराशाने उत्तर दिलं कल्याण. "हम्म" म्हातारा डोलावला "अस्स कर, थोडा वेळ थांब. माझ्या होडीतून माल घेऊन जायचय खांदेरी वर, १५ मिनटानी निघु". मी पण खुशीत, होडीत जाऊन बसलो. १५ ची चांगली ४० मिनिटे झाली, तरी चिन्ह दिसेनात. थोडा वेळ गप्पा मारल्या, तेवढ्यात बाजूच्या बोटीवर ढीगचीक ढीगचाक आवाज यायला लागले. तशी म्हातारबाबा करवादले "ही पोरं व्यसनं करतात, अपल्यालबा एक व्यसन नाही, वय ७५, अजून मजबूत है" अस म्हणत तोंडातली विडी फेकली आणि शांतपणे नवीन शिलगावली. सफेद (?) रंगाची पैरण, गूढघ्यावर येऊ पाहणार धोतरं, कपाळावर वारकरी गंध आणि तोंडात अतिशय ऐटीत ठेवलेली तिरकी विडी (Typically showing his Swag). तेवढ्यात सामानाचा ट्रक आला. पोरे लोकांनी सामान लादायला सुरवात केली. सगळा माल लादून झाल्यावर लक्षात आलं की जेवणाचे डबे आणि पाणी मागेच राहिलंय. झालं २ जण माघारी फिरले, तेवढ्यात बाबा गायब झाले. मला तिन्ही सांज दिसायला लागली डोळ्यापुढे काय कराव कळेना. बाबांच्या होडीचा क्लीनर बरोबर होता, त्याच्याशी बोलून काही मिळतंय का बघू लागलो. त्याची उत्तर काही कळेनात, तेवढ्यात बाजूच्या घरातन आवाज आला "त्यो ठार भैरा हाई". थोडा वेळ त्याचे इशारे समजण्यात गेले तेवढ्यावरन एवढंच कळल की म्हातारबा पण डब्बा आणायला गेलेत. बारा वाजत आले होते, पण १५ मिनट काही संपेनात. गावाकडचा अनुभव पहिला नसल्याने, १५ मिनट मी मनात पाऊण तास म्हणूनच पकडले होते. फावल्यावेळात आसपास काम करत असलेल्या मावश्यां-काकूंना काही फिश डिशेस कशा करतात विचारल, "मांदेली कशी करतात" विचारलं, मांदेली वरच एवढं प्रेम बघून, एक मावशी मांदेली देऊ करत होती, "घे र, एवढी पडलीये इथ" एका माश्यांच्या राशीकडे बोट दाखवत म्हणाली. मी मासे खात नाही ऐकून प्रश्नार्थक नजरने बघितल,इतक्यात म्हातारबा दोघांना घेऊन आले, मी पण निरोप घेतला आणि एकदाची होडी सुटली.
 |
| Swag बाबा |
(क्रमश:)
